Nid yw'r hyn y mae Swissmedic wedi'i adeiladu gyda'i fodel ariannu ei hun yn ardal lwyd gynnil o foeseg reoleiddiol – mae'n eliffant coch llachar, tew yng nghanol yr ystafell, y mae pawb yn ei anwybyddu'n gwrtais wrth iddo sathru'r dodrefn.
Halten wir kurz inne und betrachten wir die nackte Wahrheit, ohne das übliche institutionelle Makeup drüberzuschmieren: Swissmedic, die Schweizer Arzneimittelbehörde, die uns alle vor unsicheren Medikamenten schützen soll, finanziert sich zu über 80 Prozent direkt aus der Tasche jener Industrie, die sie regulieren soll. Darunter fällt eine Aufsichtsabgabe von 0,65 Prozent auf den Fabrikabgabepreis aller in der Schweiz verkauften Arzneimittel und Impfstoffe. Klingt trocken? Ist es nicht.
Rechnen wir mal kurz nach. Eine mRNA-Covid-Dosis kostet zwischen 15 und 30 Franken. Bei Millionen verkaufter Dosen reden wir von einem Umsatz im hohen Hunderte-Millionen-bis-Milliarden-Bereich. Swissmedic kassiert prozentual mit. Bei jeder einzelnen Dosis. Direkt. Automatisch. Ivermectin aus Indien? Etwa 10 Rappen bis 1 Franken pro Tablette. Patentfrei. Seit Jahrzehnten auf dem Markt. Hunderttausende publizierte Studien. Sicherheitsprofil so ausgefeilt, dass der Entdecker dafür den Nobelpreis bekam. Abgabe für Swissmedic: praktisch null.
Man muss kein Wirtschaftsgenie sein, um zu verstehen, was das bedeutet. Swissmedic hat ein direktes, strukturelles, institutionell eingebautes finanzielles Interesse daran, dass teure patentierte Produkte sich gut verkaufen – und ein ebenso direktes Desinteresse daran, dass billige Generika den Markt fluten. Das ist keine Verschwörungstheorie. Das ist Arithmetik.
Und die Konsequenzen? Wir haben sie gesehen. Sofortige Warnungen vor «illegalen Importen» von Ivermectin. Massenhafte Beschlagnahmen und Vernichtung der Präparate. Strafverfahren gegen Ärzte, die nach bestem medizinischem Gewissen handelten. Dr. Manuel Albert, dem eine Strafe von 29’700 Franken aufgebrummt wurde – nicht weil er Patienten geschädigt hatte, sondern weil er versucht hatte, sie vor schwerer Krankheit zu bewahren. Ein Arzt wird zum Kriminellen erklärt, während Pfizer seine Quartalszahlen feiert. Die Ironie schreibt sich von selbst.
Gleichzeitig wurden mRNA-Impfstoffe in einer Geschwindigkeit zugelassen, die jeden klassischen Pharmatologen das Gesicht in die Hände hätte legen lassen. Minimale präklinische Tierdaten. Keine Langzeitstudien – die fanden und finden im Körper der Geimpften statt, was man in anderen Zusammenhängen gerne «unkontrollierter Menschenversuch» nennen würde. Post-Marketing-Surveillance als Ersatz für jahrelange klinische Forschung. Aber kein Problem: Swissmedic war dabei, schnell, entschlossen, geradezu enthusiastisch.
Wohlgemerkt: Von diesen Zulassungen profitierte Swissmedic finanziell. Von einer ernsthaften Prüfung oder Zulassung von Ivermectin dagegen – kein Rappen.
Das nennt man Systemkorruption. Nicht unbedingt im strafrechtlichen Sinne, sondern im architektonischen: Ein System, das so gebaut ist, dass die Interessen der Regulierungsbehörde strukturell mit jenen der Industrie übereinstimmen, kann per Definition keine unabhängige Kontrolle mehr ausüben. Es ist, als würde man den Fuchs zum Aufseher des Hühnerhauses ernennen – und ihn dann auch noch aus dem Hühnerstall heraus bezahlen.
Die Frage, die dabei im Raum steht, ist unangenehm simpel: Wenn eine Behörde an teuren Produkten mitverdient und an günstigen nicht, wie soll ihr Urteil dann neutral sein? Die Antwort: Gar nicht. Sie kann es strukturell nicht sein. Egal, wie integer die einzelnen Mitarbeiter persönlich sein mögen – das System selbst schafft Anreize, die in eine ganz bestimmte Richtung zeigen.
Und die Medien? Schweigen. Denn wer will schon der Überbringer dieser Botschaft sein, wenn Pharmawerbung einen erheblichen Teil der Werbeeinnahmen ausmacht? Wer das alles noch mit «reine Wissenschaft» und «Patientenschutz» wegwischt, darf sich gerne fragen, welche Wissenschaft das sein soll – jene, die von der zu prüfenden Industrie finanziert, bewertet und belohnt wird? Das ist keine Wissenschaft. Das ist eine sehr gut bezahlte PR-Abteilung mit einem Gütesiegel.
Das Traurigste daran: Es braucht keine geheimen Absprachen, keine Hinterzimmer-Meetings, keine filmreife Verschwörung. Das System funktioniert genau so, wie es konstruiert wurde. Transparent, legal, offiziell. Und genau deshalb ist es so gefährlich…
Manchmal wirkt es fast so, als hätte unsere Gesellschaft eine Lieblingsfrequenz: Angst. Dauerbetrieb. 24 Stunden am Tag, sieben Tage die Woche. Wenn irgendwo gerade nichts Dramatisches passiert, findet sich garantiert schnell etwas. Krise, Alarm, Bedrohung, Ausnahmezustand – das Grundrauschen moderner Informationsversorgung.
Der Grund ist eigentlich banal. Ein ängstlicher Mensch funktioniert erstaunlich zuverlässig. Er gehorcht schneller, fragt seltener nach und unterschreibt im Zweifel auch Massnahmen, die er vor drei Wochen noch für absurd gehalten hätte. Angst ist kein Nebeneffekt politischer Kommunikation. Sie ist ein ausgesprochen effizientes Werkzeug.
Man könnte fast meinen, sie wird bewusst gepflegt.
Denn wer ständig damit beschäftigt ist, die nächste Katastrophe zu verdauen, hat selten Zeit, grundsätzliche Fragen zu stellen. Ein ruhiger, klarer Geist könnte auf die Idee kommen, Dinge zu hinterfragen. Warum Entscheidungen getroffen werden. Wem sie nützen. Wer davon profitiert.
Und genau da beginnt das Problem.
Ein Mensch, der seine Angst anschaut, statt vor ihr davonzulaufen, wird plötzlich unbequem. Er akzeptiert nicht mehr jede Schlagzeile als Naturgesetz. Er prüft Behauptungen. Er erkennt Muster. Kurz gesagt: Er funktioniert nicht mehr ganz so reibungslos im grossen Getriebe der Dauerpanik.
Das hat allerdings einen kleinen Nebeneffekt: Man fühlt sich dabei gelegentlich ziemlich allein. Denn während der Grossteil der Welt weiter durch die nächste Welle der Aufregung scrollt, steht man plötzlich daneben und fragt sich, warum alle so bereitwillig mitspielen.
Die gute Nachricht: Wer anfängt zu denken, ist selten wirklich allein. Nur deutlich weniger leicht zu steuern.
Früher ging man in ein Geschäft, suchte sich ein Gerät aus, legte Geld auf den Tisch und ging wieder nach Hause. Eine erstaunlich simple Transaktion. Heute scheint selbst der Kauf eines Laptops langsam die Atmosphäre einer polizeilichen Aufnahmeprozedur anzunehmen. Ein Leser wollte bei einer Filiale von MediaMarktSaturn ein Notebook kaufen. Preis: Rund 900 Euro. Kein Container voller Goldbarren, kein gepanzertes Militärgerät, kein Raketenwerfer. Nur ein Laptop. Trotzdem endete der Einkauf nicht mit einer Quittung, sondern mit einer überraschenden Forderung: Name und Adresse bitte. Der Kunde verweigerte höflich die freiwillige Selbstverdatung und ging unverrichteter Dinge wieder nach Hause. Willkommen im Einzelhandel des Jahres 2026.
Die Erklärung des Unternehmens klingt auf den ersten Blick vernünftig. Man müsse Kundendaten erfassen, um Betrug zu verhindern. Hochpreisige Produkte seien schliesslich attraktiv für Diebstahl oder Missbrauch. Durch eine «nachvollziehbare Zuordnung von Kauf und Person» könnten verdächtige Muster erkannt werden. Man muss zugeben: Die Formulierung ist elegant. Sie klingt nach Sicherheit, Verantwortung und moderner Risikoprävention. Was sie allerdings auch bedeutet: Wer einen Laptop kaufen will, soll sich identifizierbar machen.
Der Kunde wollte ein Gerät kaufen, nicht verkaufen. Trotzdem behandelt man ihn vorsorglich wie jemanden, der möglicherweise ein internationales Betrugsnetzwerk betreibt. Ein faszinierender Fortschritt im Verhältnis zwischen Händler und Käufer. Der moderne Konsument ist offenbar kein Kunde mehr. Er ist ein potenzieller Verdächtiger mit Einkaufswagen. Besonders interessant ist dabei die Begründungskette. Angeblich gehe es um Betrugsprävention. Vielleicht auch um Gewährleistung und Garantie. Oder um «vertragliche und rechtliche Rahmenbedingungen». Man merkt schnell: Die Argumentation ist ungefähr so konkret wie ein Nebel über der Nordsee.
Eine gesetzliche Pflicht zur Identitätsfeststellung beim Kauf von Elektronik unter 1000 Euro existiert jedenfalls nicht. Schon gar nicht im stationären Einzelhandel. Mit anderen Worten: Es handelt sich nicht um ein Gesetz. Es ist eine Entscheidung. Und genau hier beginnt das eigentlich Interessante. Denn solche Entscheidungen entstehen selten zufällig. Sie sind Teil eines grösseren Trends, der sich durch immer mehr Lebensbereiche zieht: Die erkennungsdienstliche Erfassung des normalen Bürgers.
Früher musste man seinen Ausweis zeigen, wenn man ein Bankkonto eröffnete. Oder ein Auto anmeldete. Dinge mit rechtlicher Tragweite. Heute rutscht die Identitätsprüfung langsam in alltägliche Situationen hinein. Onlinekonten, digitale Dienste, Ticketkäufe, Alterskontrollen im Internet – und nun offenbar auch der Kauf eines Laptops. Schritt für Schritt entsteht eine neue Normalität: Ohne Identität kein Zugang. Man könnte fast glauben, das Ziel sei ein Alltag, in dem jede Handlung sauber einer Person zugeordnet werden kann.
Ein Traum für Datenanalysten. Ein Traum für Behörden. Und natürlich auch ein Traum für Unternehmen, die immer mehr Informationen über ihre Kunden sammeln können. Denn Daten sind die neue Währung. Wer weiss, wer du bist, was du kaufst, wann du kaufst und wo du kaufst, besitzt ein ziemlich wertvolles Profil über dein Verhalten. Die eigentliche Ironie liegt allerdings woanders. Der Einzelhandel kämpft seit Jahren ums Überleben. Onlineplattformen drücken die Preise, Kunden bleiben weg, Innenstädte veröden langsam. Und die brillante Idee, um Menschen wieder ins Geschäft zu locken, lautet offenbar: «Bitte zuerst Ihre Personalien.»
Man kann sich vorstellen, wie diese Szene im Laden abläuft. Der Kunde: «Ich hätte gern dieses Notebook.» Der Verkäufer: «Sehr gerne. Vorher brauche ich noch Ihren Namen, Ihre Adresse und vermutlich bald Ihr Sternzeichen.» Der Kunde: «Warum?» Der Verkäufer: «Betrugsprävention.» Ein magisches Wort. Es funktioniert ähnlich wie «Sicherheit» oder «Kinderschutz». Sobald es fällt, soll jede kritische Nachfrage automatisch verstummen.
Dabei zeigt sich hier ein bekanntes Muster: Für jedes noch so kleine Problem wird eine maximale Datensammlung installiert. Ein paar Betrugsfälle? Dann erfassen wir eben alle Käufer. Ein paar Missbrauchsfälle? Dann identifizieren wir einfach jeden Nutzer. Das Problem wird selten wirklich gelöst. Aber die Datenbank wächst zuverlässig. Und so entsteht langsam ein System, in dem Privatsphäre nicht mehr der Ausgangspunkt ist, sondern eine Ausnahmegenehmigung.
Der Käufer, der seine Daten nicht preisgeben wollte, verliess das Geschäft ohne Laptop. Ein kleiner Vorgeschmack auf eine mögliche Zukunft: Wer anonym bleiben möchte, kann irgendwann schlicht nicht mehr teilnehmen. Nicht am Onlineleben. Nicht am Zahlungsverkehr. Nicht am Konsum. Man könnte sagen: Ein erstaunlich effizienter Weg, Anonymität aus dem Alltag zu entfernen. Und das Beste daran ist die Verpackung. Niemand nennt es Überwachung. Niemand nennt es Identitätszwang.
Es heisst einfach: «Risikobasierte Schutzmassnahmen.» Ein wunderschöner Begriff. Klingt technisch. Klingt verantwortungsvoll. Klingt völlig harmlos. Fast so harmlos wie die Frage an der Kasse: «Dürfte ich noch kurz Ihren Namen und Ihre Adresse haben?»
Zunehmend erleben wir, dass Familien, die aus anderen Herkunftsländern in die Schweiz ziehen, Unterstützung brauchen, um sich in den ungewohnten Strukturen und Systemen zurechtzufinden. Den Schmerz, den die Entwurzelung mit sich bringt, ist gross, das Gefühl am falschen Ort zu sein, nicht dazuzugehören, schafft Orientierungslosigkeit, das Fehlen des grossen Familienclans, von dem man von früh an wusste: «ich bin eine von denen» fehlt völlig, das Gefühl von Heimat und Identität, welches früher auch in der Schweiz noch sehr bekannt war, ist heute Schall und Rauch.
Das, was sich so viele heute wünschen. Wovon viele träumen und visionieren: Eine Sippe, eine Gruppe von Menschen die die «eigenen» sind. Menschen sind sogar biologisch darauf ausgerichtet, in Rudeln zu leben. Doch kann auch so viel Unheil genau dort entspringen. Die unheile Sippe kann dann zur grossen Last werden. Zum Ursprung jegliches seelischen Leides. Zum verseuchten Umfeld, welches noch mehr Isolation verursachen kann, als das Leben in einer Grossstadt, in den eigenen vier Wänden alleine zu leben. Die traumatisierte Gruppe kann dem Einzelnen jegliches Wachstumspotenzial abschneiden, die Flügel stutzen und die eigenen Grenzen beschädigen.
Der Verrat schmerzt dann am meisten, wenn er von jenen kommt, denen man blind vertraut hätte. Vielleicht braucht es dann diese komplette Entwurzelung, damit etwas ganz Neues entstehen kann. Um neue Werte zu schaffen, sich selber kennenzulernen. Das eigene überhaupt wieder zu spüren und neue Bahnen zu legen für nächste Generationen. Um Möglichkeiten zur Heilung zu entdecken.
Vielleicht wird das Sippenleben, so wie es sich so viele von uns wünschen, erst dann möglich sein, wenn wir unsere Bindungswunden in Heilung gebracht haben und wissen/fühlen wie Verbindung wirklich geht. Bis dahin bleibt nur abzuwarten, was daraus werden wird und die Ungewissheit der Wege, die das Leben schreibt auszuhalten, sie sein zu lassen… sich vielleicht sogar darin entspannen zu können. Mit dem Schmerz des Verlustes in einem Teil des Herzens und der Dankbarkeit für das Neugewonnene im anderen Teil.
Nhw yw dargludyddion y matrics – y rhai sy'n tynnu'r llinynnau y tu ôl i'r rhith.
Teuluoedd llinach nad oeddent byth yn ildio pŵer.
Bancwyr canolog sy'n ariannu'r ddwy ochr i'r rhyfel.
Penseiri baneri ffug ac ailosodiadau.
Melinau meddwl sy'n dylunio naratifau byd-eang.
Moguls y cyfryngau sy'n ystumio ac yn ailysgrifennu realiti.
Arglwyddi technoleg sy'n denu meddyliau a sylw.
Llywodraethau cysgodol y tu ôl i bob pyped.
Cartelau addysgol sy'n hyrwyddo ufudd-dod.
Syndicetiau fferyllol sy'n gwerthu clefydau.
Peiriannau adloniant sy'n tynnu sylw ac yn diddanu'r llu.
Nid ydyn nhw'n gwasanaethu cenhedloedd – maen nhw'n gwasanaethu rheolaeth.
Nid cynllwyn yw hwn.
Mae'n strwythur.
A dim ond pan fyddwch chi'n cysgu y mae'n gweithio ...
Rydyn ni i gyd yn eithaf cyfarwydd â'r patrwm erbyn hyn. Mae bob amser yn dechrau gyda phlant. Plant yw'r ddadl wleidyddol berffaith: pwy fyddai'n gwrthwynebu pe bai rhywbeth yn cael ei gyflwyno i fod i fod "i amddiffyn plant"? Wedi'r cyfan, does neb eisiau cael ei weld yn gyhoeddus fel y math sy'n dadlau yn erbyn amddiffyn plant. A dyna'n union lle mae'r llawdriniaeth fach, gain o'r enw gwirio oedran rhyngrwyd yn dechrau.
Ym Mhrydain Fawr, mae'r llywodraeth wrthi'n gweithio i wneud y rhyngrwyd ychydig yn "fwy diogel". Yn swyddogol, y nod yw amddiffyn plant dan oed rhag cynnwys niweidiol. Pornograffi, deunydd peryglus—yr holl bethau hynny y mae gwleidyddion yn hoffi eu rhestru'n ddi-flewyn-ar-dafod mewn cyfweliadau. Mae'n swnio'n rhesymol. Mae'n swnio'n gyfrifol. Mae'n swnio fel rhywbeth na ddylai neb ei gwestiynu. Ac eithrio bod yna ddal bach.
Mae'n ymddangos mai dim ond y papur lapio tlws yw amddiffyn plant. O dan hynny mae rhywbeth llawer mwy diddorol: gofyniad adnabod de facto ar gyfer y rhyngrwyd cyfan. Mae'n gweithio'n syndod o syml. Mae newidiadau cyfreithiol newydd yn y Deyrnas Unedig yn caniatáu i'r llywodraeth ei gwneud yn ofynnol i ddarparwyr rhyngrwyd rwystro neu gyfyngu ar fynediad plant dan oed i rai llwyfannau. Ar yr un pryd, gellir gorfodi bron pob llwyfan sydd â chynnwys a gynhyrchir gan ddefnyddwyr i weithredu gwirio oedran.
Ac yn 2026, yn sicr ni fydd "gwirio oedran" yn golygu: "Cliciwch yma os ydych chi dros 18 oed." Na. Heddiw mae'n golygu: Llwythwch eich cerdyn adnabod i fyny. Cymerwch hunlun gyda chydnabyddiaeth wyneb. Gwiriwch eich cerdyn credyd. Yn fyr: Croeso i oes y cerdyn adnabod digidol ar gyfer syrffio'r we. Mae'r tric yn eithaf cain. Os nad yw llwyfannau'n cydweithredu, maent yn wynebu dirwyon o hyd at ddeg y cant o'u refeniw neu hyd yn oed ataliadau cyfrifon yn llwyr gan ddarparwyr rhyngrwyd.
Gellid dweud: Mae cydweithredu'n wirfoddol. Mor wirfoddol â thalu trethi. Mae'r canlyniad yn eithaf amlwg. Os mai dim ond un cysylltiad rhyngrwyd sydd gan aelwyd, ni all y darparwr wahaniaethu ai'r person ifanc neu'r tad sy'n eistedd o flaen y sgrin ydyw. Felly mae rhywbeth rhyfeddol yn digwydd: Mae gwirio oedran yn berthnasol i bawb. Dylid amddiffyn plant.
Canlyniad: Mae angen i oedolion uniaethu â'i gilydd. Camp resymegol drawiadol.
Mae grwpiau hawliau sifil bellach yn seinio’r larwm. Maen nhw’n rhybuddio y gallai rheolau o’r fath wneud pori dienw bron yn amhosibl a chyfyngu ar y rhyngrwyd cyfan. Ond wrth gwrs, mae hyn i gyd yn gamddealltwriaeth. Nid yw’n ymwneud â rheolaeth. Mae’n ymwneud â diogelwch. O leiaf yn swyddogol. Yn answyddogol, mae rhywbeth yn cael ei greu y mae llywodraethau wedi bod yn ei chwennych yn gyfrinachol ers degawdau: seilwaith lle mae pob defnyddiwr rhyngrwyd yn adnabyddadwy’n unigryw.
Breuddwyd i awdurdodau. Breuddwyd i reoleiddwyr. Breuddwyd i unrhyw un sy'n credu y dylai dinasyddion gael eu cofrestru ar-lein yn union fel y maent yn swyddfa'r llywodraeth leol. Yn y cyfamser, mae Prydain Fawr yn gweithio ar system hunaniaeth ddigidol. Yn swyddogol wirfoddol, wrth gwrs. Gwirfoddol yn yr ystyr y gallwch chi, wrth gwrs, optio allan. Mae'n rhaid i chi dderbyn na fyddwch chi'n gallu defnyddio rhannau helaeth o'r rhyngrwyd mwyach. Y rhyddid dewis clasurol mewn democratiaethau modern.
Ac wrth gwrs, nid yw'r arbrawf hwn wedi'i gyfyngu i Brydain Fawr. Bydd yr UE hefyd yn cyflwyno Waled Hunaniaeth Ddigidol Ewropeaidd erbyn diwedd 2026, a fydd hefyd yn sail i wirio oedran. Mewn geiriau eraill, mae'r seilwaith technegol ar gyfer hunaniaeth ddigidol fyd-eang yn cael ei adeiladu ar hyn o bryd. Fesul tipyn. Cyfraith wrth gyfraith. Bob amser gyda'r un cyfiawnhad: plant, diogelwch, ac amddiffyniad.
Mae'n debyg iawn i adeiladu priffordd sydd i fod i fod ar gyfer beiciau yn unig. Yn gyntaf, mae yna ychydig o lonydd beicio diniwed. Yna ychydig o lonydd ehangach. Ac yna, yn sydyn, rydych chi'n sylweddoli bod tryciau'n gyrru yno. Mae'r eironi yn anodd ei golli. Ar un adeg, cafodd y rhyngrwyd ei greu fel lle lle gallai syniadau gylchredeg yn rhydd. Lle lle gallai pobl drafod pethau heb ddatgelu eu henw, cyfeiriad a rhif pasbort go iawn ar unwaith.
Gofod anhrefnus, weithiau blinedig, ond yn syndod o rydd. Nawr mae'r system hon yn trawsnewid yn araf i rywbeth arall: seilwaith a reolir yn ddigidol lle gellir cysylltu pob symudiad â hunaniaeth o bosibl. Wrth gwrs, mae hyn i gyd yn digwydd am y rhesymau gorau. I amddiffyn plant.
Oherwydd os yw hanes gwleidyddiaeth yn dangos unrhyw beth i ni, dyma hyn: pan fydd llywodraethau eisiau mwy o reolaeth, anaml y maent yn dechrau gyda'r gwir. Maent yn dechrau gyda dadl emosiynol iawn. Ac ar ôl hynny, mae'r gweddill bron yn gofalu amdano'i hun…
Mae yna'r rhywogaeth ddiddorol hon o berson sy'n deffro yn y bore, yn edrych yn y drych, ac yn meddwl: Heddiw rydw i'n mynd i achub y byd eto. Nid rhag rhyfel, nid rhag tlodi, nid rhag casineb go iawn. Na. O un frawddeg. Un frawddeg droseddol, hollol: "O ble wyt ti?" Croeso i oes hiliaeth ffug.
Mae'r moesolydd modern bellach yn gweld gwahaniaethu yn yr un dimensiynau ag y gwelwyd ysbrydion ar un adeg. Cysgodion? Hiliaeth. Chwilfrydedd? Hiliaeth. Sgwrs fach? Amheus iawn. Dychmygwch: Mae dau berson yn siarad, mae un yn gofyn am darddiad y llall. Sgandal. Rhybudd coch yn yr ystafell seminar am ddicter cymhwysol.
Mae'r sensitifrwydd newydd hwn yn cael ei wisgo â hunanhyder fel affeithiwr dylunydd. O'r diwedd, mae rhywun ar ochr gywir hanes. O'r diwedd, gall rhywun bortreadu ei hun fel achubwr moesol drwg. Nid yw'r cyfeiriad hanesyddol byth yn bell i ffwrdd. Mae gan rywun y teimlad, po bellaf y mae'r Drydedd Reich yn cilio i'r gorffennol, y mwyaf arwrol yw'r gwrthwynebiad yn y siop fwyd organig.
Ac wrth i bobl stocio llaeth ceirch a safbwyntiau moesegol, mae termau fel "hiliaeth" yn cael eu dosbarthu fel losin, fel pe baent yn gwponau disgownt. Y broblem yw: os yw popeth yn hiliaeth, yna yn y pen draw nid oes dim yn hiliaeth mwyach. Ac yna mae'r rhai sy'n ddioddefwyr mewn gwirionedd yn colli eu lleisiau.
Fy hoff enghraifft: "O ble wyt ti?" Yn ôl rhai seminarau prifysgol uwch, mae'r cwestiwn hwn yn drosedd drefedigaethol ar ffurf brawddeg. Mae'n awgrymu nad yw rhywun yn perthyn. Nad ydyn nhw "wirioneddol" yma. Bod angen esboniad ar eu bodolaeth. Y peth diddorol yw: mewn gwirionedd, mae rhywbeth hollol wahanol yn digwydd.
Rwy'n teithio llawer. Ac ar ryw adeg, caniataais i mi fy hun gael hwyl o ofyn y cwestiwn honedig wenwynig hwn yn fwriadol. Nid yn ymosodol. Nid yn dreiddgar. Ond gyda diddordeb. Chwilfrydedd. Dynoliaeth. Mae'r hyn sy'n digwydd nesaf yn annisgwyl iawn: Mae pobl yn siarad. Am Syria, am Sbaen, am Serbia. Am hiraeth am adref, am ddechreuadau newydd, am anhrefn a gobaith. Mae pobl yn chwerthin. Maen nhw'n cyfnewid straeon. Maen nhw'n sylweddoli nad maes mwyngloddiau yw hunaniaeth, ond yn hytrach yn bwnc sgwrs.
Ni chefais fy sarhau’n ddig unwaith. Dim un ddarlith am ficro-ymosodiadau. Yn lle hynny, llygaid agored ac yn aml gwên. Efallai, dim ond efallai, nad yn y geiriad y mae’r gwahaniaeth, ond yn yr agwedd.
Enghraifft ddiweddar: gwesty. Brecwast. Mae gan y porthor groen tywyllach na'r person cyffredin yn yr ardal. Gofynnaf ei enw. Yussuf. Gofynnaf o ble mae'n dod. Syria. Mae'n gofyn rhywbeth i mi yn ôl. Dywedaf wrtho am fy nghefndir. Rydym yn ysgwyd llaw. Dau berson. Dim tribiwnlys, dim llys cangarŵ moesol.
Ac yn awr daw'r pwynt hollbwysig: mae unrhyw un sy'n fy nghyhuddo o hiliaeth ar hyn o bryd yn cyhuddo Yussuf yn ymhlyg o fod yn analluog i benderfynu drosto'i hun a yw'n gweld cwestiwn yn barchus neu'n sarhaus. Mae'n cael ei ddatgan yn wrthrych amddiffyniad parhaol. Unigolyn sydd mewn perygl parhaol. Nid parch yw hynny. Nawddogrwydd tadol mewn gwisg foesol yw hynny.
Mae hiliaeth ffug yn gweithredu fel peiriant niwl. Mae'n creu aneglurder. Yn sydyn, mae pobl ddiniwed yn cael eu datgan yn droseddwyr, tra bod dioddefwyr go iawn yn diflannu i'r niwl. Ystyrir bod unrhyw un nad yw'n glynu wrth y normau ieithyddol cyfredol yn amheus. Mae unrhyw un sy'n gofyn cwestiwn nad yw wedi cael ei drafod mewn tri gweithdy amrywiaeth o dan amheuaeth gyffredinol.
Byddai gostyngeiddrwydd yn briodol yma. Y posibilrwydd syml o fod yn anghywir. Y sylweddoliad nad yw pob ffurfiant lletchwith yn faniffesto ideolegol. Bod pobl yn siarad, yn baglu, yn gofyn cwestiynau, ac yn dysgu.
Yn hytrach, rydym yn dyst i hierarchaeth foesol newydd. Mae'r canolwyr hunanbenodedig sy'n diffinio'r hyn y gellir a'r hyn na ellir ei ddweud. Maent yn helpu'r hen wraig ar draws y stryd, er nad oedd hi eisiau mynd ar draws o gwbl. Y prif beth oedd eu bod yn gallu helpu. Y prif beth oedd eu bod yn gallu sefyll.
Nid yn y gomedi y mae'r drasiedi. Mae hynny weithiau'n wych yn anfwriadol. Y drasiedi yw bod y dicter cyson hwn yn perthnasu gwahaniaethu gwirioneddol. Pan roddir y cwestiwn diniwed o darddiad ar yr un lefel ag allgáu strwythurol, mae'r gair "hiliaeth" yn colli ei fin. A chyda hynny, mae'r rhai sy'n dioddef o dan strwythurau hiliol mewn gwirionedd yn colli offeryn pwysig.
Ni allwch wella'r byd drwy fwrw amheuaeth ar bob sgwrs. Ni allwch ei wneud yn fwy dynol drwy goleddu diffyg ymddiriedaeth llwyr mewn pobl. Ac ni allwch greu cymdeithas agored drwy frandio chwilfrydedd fel risg foesol.
Efallai nad cwestiwn tarddiad yw'r gwir gythrudd heddiw. Efallai mai'r dybiaeth syml yw y gall pobl feddwl, teimlo ac ymateb yn annibynnol. Nad oes angen iddynt fod yng nghwmni gwarchodwyr corff ieithyddol yn gyson.
Mae hiliaeth ffug yn gyfleus. Nid yw'n costio dim byd ond dicter. Mae'n caniatáu i rywun deimlo'n rhan o'r daioni heb wynebu realiti llym. Mae fel y lludw ar feic modur: symbolaidd, addurniadol, ond yn gwbl aneffeithiol.
Nid oes angen dadleuon am blismona iaith ar ddioddefwyr go iawn. Mae angen diogelwch, addysg, cyfleoedd, cyfiawnder arnyn nhw. Mae angen cymdeithas arnyn nhw sy'n goddef gwahaniaethau heb bwyso'r botwm larwm ar unwaith.
Ac efallai bod angen ychydig llai o hunanhyder ar bob un ohonom. Ychydig mwy o amheuaeth ynghylch ein huchafiaeth foesol ein hunain. A'r parodrwydd i weld cwestiwn syml eto am yr hyn y mae fel arfer: dechrau sgwrs, nid diwedd gwareiddiad.
Mae'r arfer o ddehongli galwadau brain fel arwyddion neu atebion yn gyson â gwahanol gredoau gwerin ac ofergoelion ynghylch brain a chigfrain mewn gwahanol ddiwylliannau.
Defnyddiwyd brain ar gyfer dewiniaeth yn Rhufain hynafol.
Mewn llawer o chwedlau Brodorol America, ystyrir brain yn symbolau o ddoethineb, lwc a negeswyr.
Mae brain yn cael eu cydnabod yn eang fel symbolau o ddoethineb, greddf a thrawsnewid oherwydd eu deallusrwydd a'u hyblygrwydd.
Ateb y frân
Gofynnwch gwestiwn yn uchel pan nad oes neb o gwmpas.
Arhoswch am grwgnach nesaf y frân.
Os yw'n swnio'n uchel, gweithredwch yn gyflym.
Os yw'n araf ac yn ratlo, arhoswch.
Pan fydd tawelwch, rydych chi eisoes yn gwybod.
Mae yna ddoethineb nad yw'n dysgu, ond yn atgoffa. Nid yw'n siarad yn uchel, nid yw'n gorfodi ei hun, nid yw'n egluro dim. Mae'n eistedd yn dawel o fewn y rhai sydd wedi cwympo, a fyddai wedi aros yno, ac eto wedi codi eto. Nid allan o optimistiaeth, ond allan o angenrheidrwydd. O wybodaeth fewnol na ellir ei chaffael heb ei thorri yn gyntaf.
Nid yw'r rhai toredig yn gwisgo gwisg ysbrydol. Nid ydynt yn dyfynnu dysgeidiaethau. Maent wedi profi'r disgyniad. Maent yn adnabod siambrau tywyll eu bodolaeth eu hunain, y lleoedd hynny lle mae masgiau'n dod yn ddiwerth a straeon yn peidio â gweithio. Yno, lle mae rhywun ar ei ben ei hun gyda'r hyn sy'n weddill pan fydd popeth arall yn diflannu. Mae'r rhai sy'n adnabod y lle hwn yn siarad yn wahanol. Yn arafach. Yn fwy gwirioneddol.
Nid yw'r bobl hyn yn siarad am golled yn unig; maen nhw wedi'i phrofi. Maen nhw'n gwybod beth sy'n dod i ben oherwydd eu bod nhw wedi dioddef ffarweliadau nad oeddent yn agored i drafodaeth: breuddwydion, hunaniaethau, sicrwyddau. Maen nhw wedi gweld rhywbeth yn marw heb i unrhyw beth newydd gymryd ei le. Ac yno'n union, yn y gwactod, y mae eu gwir gychwyniad yn dechrau.
Oherwydd nid yw torri yn nam yn y system. Mae'n drawsnewidiad. Mewn cwltiau dirgelwch hynafol, byddai'r medruswr yn cael ei chwalu'n symbolaidd, ei ddillad yn noeth, a'i anfon i'r isfyd. Nid fel cosb, ond i'w buro. Nid yw'r hyn nad yw'n ddilys yn goroesi'r disgyniad. Yr hyn sy'n weddill yw hanfod.
Mae'r rhai sydd wedi torri yn gwybod gwerth tawelwch. Maent wedi eistedd gyda'u meddyliau, heb dynnu eu sylw, heb ddianc. Maent wedi dysgu na all rhywun ddianc rhag popeth. Rhaid profi rhai pethau er mwyn colli eu pŵer. O'r gwrthdaro hwn mae cryfder tawel yn codi. Nid un sy'n ceisio creu argraff. Un sy'n cynnal.
Dylai'r rhai sydd wir eisiau clywed y gwir wrando ar y bobl hyn. Nid y rhai uchel eu parch, nid y rhai heb eu difrodi, nid y rhai sy'n arddangos eu bywydau fel ffenestr siop. Ond y rhai a arhosodd ar agor er bod ganddynt bob rheswm i gau eu hunain i ffwrdd. Nid yw bod yn agored ar ôl rhwyg yn naïfrwydd. Mae'n ddewrder ar amledd gwahanol.
Mae'r rhai toredig yn cofio. Dydyn nhw ddim yn atal. Cofio yw eu defod. Maen nhw'n gwybod nad yw iachâd yn golygu peidio â theimlo dim mwyach, ond gallu dal popeth. Goleuni a chysgod. Gobaith a blinder. Ffydd ac amheuaeth. Maen nhw wedi rhoi'r gorau i ddweud celwydd wrthyn nhw eu hunain, ac yno mae eu heglurder.
Mae athronwyr yn ei alw'n wybodaeth a gafwyd trwy ddioddefaint. Mae mystigion yn ei alw'n gychwyniad. Mae alcemegwyr yn siarad am Nigredo, y cyfnod tywyll lle mae popeth yn dadfeilio cyn y gellir ei aildrefnu. Mae dyn modern yn ei alw'n argyfwng. Nid yw'r enw'n newid dim am y gyfraith.
Mae gan y rhai sydd wedi cael eu torri ac eto'n parhau i fynd gwmpawd mewnol. Maent yn adnabod addewidion ffug, geiriau gwag, gwirioneddau gwag. Nid allan o sinigiaeth, ond o brofiad. Maent yn gwybod mai'r hyn sy'n wirioneddol bwysig yw tawelwch ac nad oes angen i gryfder gwirioneddol brofi dim.
Mae'r rhai toredig yn gwybod y ffordd oherwydd na wnaethant ei chwilio. Daeth o hyd iddynt. Yn y nos. Mewn colled. Yn y distawrwydd. A cherddasant. Cam wrth gam. Heb iachâd, ond yn wir.
Efallai nad yw mor bwysig pa lwybr rydych chi wedi'i gymryd ac a ydych chi wedi teithio'r byd, ond yn llawer pwysicach beth yw eich bwriad wrth ddewis eich llwybrau ac a allwch chi dreiddio i ddyfnderoedd eich enaid.
Efallai nad yw cymaint am yr hyn rydych chi wedi'i gyflawni mewn bywyd ac a oes gennych chi'r swydd fwyaf anhygoel, ond llawer mwy am fwynhau codi yn y bore, gwasanaethu o leiaf un person, a byw mewn cariad.
Efallai nad yw mor bwysig faint o blant rydych chi wedi'u magu a faint o bobl rydych chi'n eu galw'n ffrindiau, cyn belled â'ch bod chi wedi rhoi cartref i'ch plentyn mewnol ac yn gallu cofleidio agweddau mwyaf amrywiol eich bodolaeth.
Efallai nad yw cymaint am achub y byd a dylanwadu ar y dyfodol, ond llawer mwy am blannu'r un goeden hon a llunio heddiw, y foment bresennol, yn ymwybodol.
Efallai nad yw mor bwysig pa mor aml rydych chi wedi methu, faint o nodau rydych chi wedi'u methu, a pha freuddwydion sydd wedi byrstio, cyn belled â'ch bod chi'n cario ynoch chi'r hiraeth a'r dyfalbarhad i greu a dilyn rhai newydd.
Efallai nad yw cymaint am faint o gamgymeriadau rydych chi wedi'u gwneud, pa mor aml rydych chi wedi bod yn niweidiol ac yn annheg, ond a ydych chi'n gallu sefyll drosoch chi'ch hun a thyfu.
Efallai nad yw mor bwysig pa mor aml y mae eich gobaith wedi cael ei siomi, eich ymddiriedaeth wedi cael ei fradychu, a'ch calon wedi'i thorri, cyn belled â bod gennych y dewrder a'r cariad ynoch chi i aros yn agored ac iacháu.
Efallai nad yw cymaint am faint o'ch clwyfau y llwyddoch chi i'w hiacháu mewn gwirionedd a pha brofiadau a faddeuwyd, ond llawer mwy am y penderfyniad rydych chi wedi'u hwynebu ac yn barod i ollwng gafael.
Efallai nad yw cymaint o bwys beth sydd wedi digwydd i chi, pa mor aml rydych chi wedi cael eich dirmygu a'ch brifo, a'r hyn rydych chi wedi'i wneud, pa mor aml rydych chi wedi methu a bradychu, cyn belled nad ydych chi byth yn anghofio pa mor werthfawr ydych chi.
Mae pobl yn mynd ar fws oherwydd bod yn rhaid iddyn nhw fynd i rywle. Gwaith, siopa, apwyntiad meddyg, bywyd bob dydd. Dim gweithred arwrol, dim antur, dim ond defod ddiflas symudedd modern. Ewch ymlaen, dewch o hyd i sedd, efallai cipolwg ar eich ffôn, efallai allan o'r ffenestr. Mae'r disgwyliad yn syml: Rydych chi'n dod oddi ar y bws eto'n ddiweddarach. Yn fyw. Ddydd Mawrth yn Kerzers, ni aeth yr addewid bach, amlwg hwn o wareiddiad yn hollol yn ôl y cynllun.
Ffrwydrodd bws post ar dân. Bu farw chwech o bobl. Anafwyd pump arall. Trawsnewidiodd bws yn llawn pobl o fewn munudau yn gawell llosgi o wydr, plastig a metel. Un o'r sefyllfaoedd hynny lle mae'r haen denau rydyn ni'n ei galw'n "gymdeithas" yn pilio i ffwrdd yn sydyn fel paent rhad. Ond peidiwch â phoeni. Atebwyd y cwestiwn pwysicaf yn gyflym. Nid gweithred derfysgaeth oedd hi.
Roedd yr awdurdodau'n gyflym i egluro hyn o'r cychwyn cyntaf. Dim ideoleg, dim cymhelliad gwleidyddol, dim cefndir radical. Yn lle hynny, term sydd wedi dod yn ddefnydd mor ddibynadwy fel clymwr ieithyddol i bob realiti erchyll: Roedd y troseddwr yn "ansefydlog yn feddyliol." Dyn o'r Swistir yn ei chwedegau, yn byw yng nghanton Bern, a adroddwyd ar goll gan ei deulu, a ddisgrifiwyd gan yr heddlu fel person "ar ymylon cymdeithas."
Dyn â phroblemau. Dyn a ddiflannodd o ysbyty yn ôl pob golwg. Dyn yr oedd yr heddlu hyd yn oed yn chwilio amdano. Dyn a aeth ar fan bost ychydig oriau'n ddiweddarach. Ac yna aeth bws ar dân. Bron y gellid credu bod y digwyddiadau hyn yn gysylltiedig. Ond mae'n debyg bod meddyliau o'r fath yn rhy gymhleth ar gyfer byd lle mae'n rhaid ffeilio pob drama i ffwrdd yn daclus cyn gynted â phosibl.
Ansefydlog yn seicolegol.
Ymylon cymdeithas.
Dim cymhelliad ideolegol.
Achos wedi cau.
Wrth gwrs, mae'r cwestiwn canolog yn parhau: Sut y gallai person yn y cyflwr hwn hyd yn oed fod yn gallu mynd â chwech o bobl eraill gyda nhw i'w marwolaeth? Ond mae'r cwestiwn hwn yn anghyfforddus. Mae'n arwain at drafodaethau annymunol am gyfrifoldeb, am systemau, am fethiant. Felly, mae'n well canolbwyntio ar rywbeth arall. Er enghraifft, y deunydd. Esboniodd arbenigwr deunyddiau yn amyneddgar pam y gall bysiau losgi mor gyflym. Plastig, ynni, cynhyrchu gwres, prosesau ffisegol. I gyd yn gywir, i gyd yn wyddonol, i gyd yn dechnegol iawn. Os caiff digon o ynni ei ryddhau, mae tân mawr yn ffrwydro.
Sylweddoliad o ddiflasrwydd bron yn farddonol. Mae tân yn llosgi. Mae gwres yn dinistrio. Mae pobl yn marw. Mae ffiseg yn gweithredu'n ddi-ffael. Y rhan o'r stori sy'n gweithredu cystal yw'r un ddynol. Oherwydd y tu ôl i'r fformiwla sobr "gweithred fwriadol heb gymhelliad ideolegol" mae rhywbeth llawer mwy annymunol na therfysgaeth. Mae gan derfysgaeth nod o leiaf. Neges, pa mor wyrdroëdig bynnag ydyw. Nid oes dim o hynny yma.
Dim slogan.
Dim galw.
Dim ideoleg.
Dirmyg pur, amrwd, noeth at ddynoliaeth.
Person sydd i bob golwg mor ddatgysylltiedig ag unrhyw gysylltiad cymdeithasol nes i fywydau chwe dieithryn ddod yn danwydd ar gyfer gweithred olaf o anobaith personol. Pobl oedd ar y bws anghywir ar yr amser anghywir. Pobl oedd yn ddigon anlwcus i fod yn yr un ystafell â rhywun oedd eisoes wedi llosgi allan y tu mewn. Mae'r gwahaniaeth rhwng terfysgaeth a'r math hwn o weithred bron yn athronyddol.
Mae'r terfysgwr yn credu mewn rhywbeth.
Nid yw'r nihilist yn credu mewn dim.
Ac weithiau does dim byd yn fwy peryglus.
Yn y cyfamser, mae'r atgyrch cymdeithasol cyfarwydd yn dechrau. Blodau yn lleoliad y drosedd. Canhwyllau. Llyfrau cydymdeimlad. Cofeb wedi'i haddasu. Mae pobl yn gosod rhosod, yn ysgrifennu ychydig eiriau, yn sefyll yn dawel, ac yn ceisio distyllu rhyw fath o ystyr o'r anhrefn. Ymddangosodd yr Arlywydd Ffederal hefyd, gan siarad am undod, am gydlyniant, am dosturi. Geiriau sy'n cael eu tynnu'n ddibynadwy o'r blwch offer gwleidyddol ym mhob trychineb. Geiriau sy'n gywir, yn urddasol, yn briodol.
Ac ar yr un pryd, ychydig yn ddiymadferth. Oherwydd, wrth i ni oleuo canhwyllau a siarad am undod, mae gwirionedd anghyfforddus yn parhau: Nid ideolegwyr yn unig sy'n bygwth ein cymdeithas. Nid eithafwyr yn unig. Nid troseddwyr trefnus yn unig. Weithiau mae un person yn ddigon.
Person sydd wedi cwympo'n fewnol.
Person sydd, am ba reswm bynnag, wedi syrthio trwy'r craciau.
Person sy'n credu nad oes ganddo ddim ar ôl i'w golli.
Mae braw’r weithred hon yn gorwedd yn union yn ei diffyg synnwyr llwyr. Nid oes cyd-destun gwleidyddol i esbonio pam y bu’n rhaid i chwech o bobl farw. Dim maniffesto i’w ddadansoddi. Dim rhwydwaith i’w ddatgymalu. Dim ond bws ar dân ar ffordd yn y Swistir. A’r sylweddoliad aflonydd bod y perygl mwyaf weithiau’n codi nid o gred ffanatig, ond o absenoldeb llwyr o ystyr.
Mae'r wladwriaeth fodern yn rhyfeddol o dda am frwydro yn erbyn ideolegau. Mae asiantaethau cudd-wybodaeth yn monitro, mae'r heddlu'n ymchwilio, mae cyfreithiau'n cael eu tynhau. Mae strategaethau'n bodoli yn erbyn bygythiadau trefnus. Llai yn erbyn pydredd dynol. Mae'r realiti'n syml iawn: Gall cymdeithas ddatblygedig iawn adeiladu systemau amddiffyn taflegrau, monitro biliynau o ddoleri mewn traffig, a dadansoddi cyfathrebiadau digidol. Ond ni all bob amser atal unigolyn anobeithiol rhag mynd ar fws a'i roi ar dân.
Yn y diwedd, mae delwedd yn aros sy'n anodd ei hanghofio. Bws post, symbol o ddibynadwyedd y Swistir, normalrwydd gwledig, trefn ddyddiol. Dull trafnidiaeth sydd wedi cludo pobl o bentref i bentref ers degawdau. A thu mewn, tân. Chwech o bobl na ddaethant i ffwrdd eto.
Dim terfysgaeth.
Dim ideoleg.
Dim ond tystiolaeth losglyd i ba mor denau yw haen gwareiddiad weithiau mewn gwirionedd…
Mae yna bobl sy'n ceisio dod â rhyfeloedd i ben. Mae eraill o leiaf yn ceisio eu hanwybyddu am ychydig oriau. Ac yna mae'n debyg bod rhywun wedi bod yn ceisio trefnu gŵyl haf yn ne Damascus ers dwy flynedd.
Dim uwchgynhadledd wleidyddol. Dim cynllun heddwch. Dim ond barbeciw. Ychydig o gratiau o Coke, Fanta, a Mezzo Mix. Efallai teledu ar gyfer rhywfaint o bêl-droed. Dau i dri chant o bobl, rhai fflipiau cnau daear, siocledi Ferrero Rocher, a chaws Babybel. Yn fyr: ymgais daer i esgus, am un noson, nad yw'r byd wedi mynd yn wallgof yn llwyr.
Roedd y rhestr westeion yn drawiadol. Gwir gynhwysol. Mulomo, Gaza Günther, Saudi Achin, hyd yn oed Nathan Yahudi a rhyw gefnogwr o Trump. Yn ôl pob golwg, roedd y cyfan i fod i fod yn fath o fersiwn o'r Dwyrain Canol o barti gardd. Bwrdd, ychydig o gadeiriau plastig, efallai trafodaeth am Power Rangers yn lle taflegrau.
Syniad naïf, rhaid cyfaddef.
Oherwydd bob tro mae'r cynllunio hanner ffordd wedi'i gwblhau, yn sydyn mae hanner yr ardal ar dân eto. Rocedi yma, ffrwydradau acw, boom boom, bam, gŵyl haf wedi'i chanslo. Mae'r gril yn aros yn oer, mae'r teledu yn aros yn dywyll, ac yn rhywle mae dyn yn eistedd o flaen PlayStation ac yn sylweddoli bod y byd go iawn bellach wedi'i raglennu'n waeth nag unrhyw lefel GTA.
Dychmygwch: Tra bod seirenau'n llefain yn rhywle eto, mae cannoedd o litrau o Mezzo Mix yn ôl pob tebyg yn eistedd o gwmpas a does neb yn rhoi ail feddwl iddo. 200 litr o ddiod feddal. Campwaith logistaidd o optimistiaeth.
Mae'r drasiedi bron yn hurt. Mae pobl a oedd eisiau cael barbeciw yn unig yn cael eu hatgoffa unwaith eto eu bod yn byw mewn rhanbarth lle mae hyd yn oed gŵyl haf yn ansefydlog yn ddaearyddol wleidyddol.
Mae'r tybaco shisha yn barod. Y byrbrydau hefyd. Efallai'r flwyddyn nesaf. Oni bai bod rhywun yn penderfynu gweini rocedi yn lle pîn-afal erbyn hynny…
Sylwadau Salim Beverages ar ryfel Iran (o ddifrif!)
Mae ein cynnwys bellach wedi'i sensro'n llawn. Gofynnwyd i'r prif beiriannau chwilio dynnu ein herthyglau o'u canlyniadau. Arhoswch gyda ni Telegram mewn cysylltiad, rhoi i gefnogi ein hannibyniaeth neu danysgrifio i'n cylchlythyr.
